Thị trường chứng khoán hoạt động như thế nào?

Lời mở đầu

Nhiều người mới khi tìm hiểu chứng khoán thường chỉ nhìn thấy giá cổ phiếu tăng – giảm mỗi ngày, nhưng lại không hiểu đằng sau đó thị trường đang vận hành ra sao.

Bài viết này giúp người đọc:

  • Hiểu thị trường chứng khoán hoạt động theo cơ chế nào
  • Biết ai tham gia và mỗi bên đóng vai trò gì
  • Hiểu vì sao giá cả biến động liên tục, ngay cả khi không có tin tức lớn

Nội dung mang tính thông tin – giáo dục.
Không phải khuyến nghị đầu tư hay tư vấn mua bán.

1. Thị trường chứng khoán không phải là “một nơi”, mà là một hệ thống

Thị trường chứng khoán không phải là một căn phòng hay một sàn giao dịch vật lý nơi mọi người gặp nhau để mua bán.

Thay vào đó, nó là một hệ thống gồm nhiều thành phần:

  • Hệ thống công nghệ giao dịch
  • Các tổ chức trung gian
  • Người tham gia với mục tiêu khác nhau
  • Cơ chế pháp lý và giám sát

Tất cả các thành phần này kết nối với nhau để tạo ra:

  • Giá cả
  • Thanh khoản
  • Dòng tiền

2. Ai tham gia vào thị trường chứng khoán?

2.1. Doanh nghiệp

Doanh nghiệp tham gia thị trường với mục tiêu:

  • Huy động vốn
  • Mở rộng hoạt động
  • Minh bạch hóa tài chính

Khi doanh nghiệp phát hành chứng khoán, họ không “bán giấy”, mà bán:

  • Quyền sở hữu (cổ phiếu)
  • Hoặc nghĩa vụ tài chính (trái phiếu)

2.2. Nhà đầu tư

Nhà đầu tư là những người:

  • Mua chứng khoán
  • Nắm giữ hoặc chuyển nhượng
  • Chấp nhận rủi ro với kỳ vọng lợi ích trong tương lai

Nhà đầu tư không đồng nhất. Mỗi người có:

  • Mục tiêu khác nhau
  • Thời gian nắm giữ khác nhau
  • Khả năng chịu rủi ro khác nhau

2.3. Công ty chứng khoán

Công ty chứng khoán đóng vai trò trung gian:

  • Mở tài khoản
  • Nhận lệnh giao dịch
  • Kết nối nhà đầu tư với hệ thống giao dịch

Nhà đầu tư không giao dịch trực tiếp với nhau, mà thông qua hệ thống này.

3. Giao dịch chứng khoán diễn ra như thế nào?

Quá trình giao dịch có thể hiểu đơn giản qua các bước:

  1. Nhà đầu tư đặt lệnh mua hoặc bán
  2. Lệnh được gửi vào hệ thống giao dịch
  3. Hệ thống so khớp lệnh dựa trên:
    • Giá
    • Thời gian
  4. Khi lệnh khớp, giao dịch được ghi nhận

👉 Tất cả diễn ra tự động, không phụ thuộc vào cảm xúc của một cá nhân cụ thể.

4. Giá chứng khoán hình thành từ đâu?

Giá chứng khoán không do một cá nhân hay tổ chức quyết định.

Giá hình thành từ:

  • Lượng người muốn mua
  • Lượng người muốn bán
  • Mức giá họ chấp nhận

Nếu:

  • Nhiều người muốn mua hơn bán → giá tăng
  • Nhiều người muốn bán hơn mua → giá giảm

👉 Vì vậy, giá phản ánh kỳ vọng tại thời điểm hiện tại, không phải giá trị tuyệt đối.

5. Vì sao thị trường biến động liên tục?

Thị trường chứng khoán luôn thay đổi vì:

  • Thông tin mới xuất hiện
  • Kỳ vọng của người tham gia thay đổi
  • Tâm lý đám đông tác động lẫn nhau

Ngay cả khi:

  • Doanh nghiệp không có tin xấu
  • Nền kinh tế không có biến động lớn

👉 Giá vẫn có thể dao động do sự điều chỉnh kỳ vọng.

6. Vai trò của cung – cầu trong vận hành thị trường

Cung – cầu là động lực cốt lõi của thị trường chứng khoán.

  • Cung: lượng chứng khoán sẵn sàng bán
  • Cầu: lượng chứng khoán sẵn sàng mua

Mọi yếu tố khác như:

  • Tin tức
  • Kết quả kinh doanh
  • Dự báo kinh tế

👉 Cuối cùng đều tác động lên cung – cầu, từ đó ảnh hưởng đến giá.

7. Thanh khoản ảnh hưởng thế nào tới thị trường?

Thanh khoản thể hiện mức độ dễ dàng khi mua hoặc bán chứng khoán.

  • Thanh khoản cao:
    • Dễ mua – dễ bán
    • Giá phản ánh nhanh thông tin
  • Thanh khoản thấp:
    • Khó giao dịch
    • Giá dễ biến động mạnh

Thanh khoản là yếu tố quan trọng giúp thị trường:

  • Hoạt động ổn định
  • Hạn chế biến động bất thường

8. Thị trường chứng khoán không luôn “hợp lý”

Mặc dù có cơ chế rõ ràng, thị trường chứng khoán:

  • Không phải lúc nào cũng phản ánh đúng giá trị
  • Có thể bị chi phối bởi tâm lý và cảm xúc

Trong ngắn hạn:

  • Giá có thể đi lệch so với thực tế

Trong dài hạn:

  • Thị trường có xu hướng tự điều chỉnh

9. Hiểu thị trường giúp người mới tránh được điều gì?

Khi hiểu cách thị trường vận hành, người mới có thể:

  • Không quá hoảng loạn khi giá biến động
  • Không kỳ vọng thị trường luôn “công bằng”
  • Không đánh giá mọi biến động là bất thường

👉 Kiến thức nền giúp người tham gia giữ được sự tỉnh táo, dù chưa cần tham gia sâu.

10. Kết luận

Thị trường chứng khoán là một hệ thống phức tạp nhưng có logic.

Việc hiểu:

  • Ai tham gia
  • Cách giao dịch diễn ra
  • Cơ chế hình thành giá

Giúp người đọc:

  • Nhìn thị trường một cách tổng thể
  • Tránh được nhiều hiểu lầm phổ biến
  • Có nền tảng để tiếp tục tìm hiểu các khía cạnh chuyên sâu hơn

Miễn trừ trách nhiệm

Nội dung trên website nhằm mục đích cung cấp thông tin và giáo dục.
Không phải khuyến nghị đầu tư hay tư vấn mua bán chứng khoán.

Bài viết này nằm trong chuỗi nội dung nền tảng về thị trường chứng khoán Việt Nam.
Bạn có thể xem bài tổng quan tại: Chứng khoán là gì? Cách thị trường vận hành.